Ag caint domh le máthair mo chéile inniu, tharla focal úr domhsa sa chomhrá. Chaith mé tamall maith den tráthnóna ag iarraidh teacht ar an dóigh cheart lena litriú.
"éadach DACHALLACH" a bhí aici. An míniú a bhí aici air ná éadach a bhí dorcha- donn, dubh corcra etc. Chaithfeá éadach geal sa tsamhradh ach éadach "dachallach" a chaithfeá sa gheimhreadh.
An focal is gaire den chiall atá aimsithe agam go dtí seo ná "dócúlach". Uncomfortable, painful, distressing (FGB) Is minic an fhuaim 'a' ag 'o' i gcanúint s'againne. Barúil ar bith ag aon saineolaí amuigh ansin?
Showing posts with label focail. Show all posts
Showing posts with label focail. Show all posts
Monday, January 31, 2011
Thursday, May 13, 2010
An Briathar is Úire sa Ghaeilge!
Tig achan rud lena iomrá, [ach amháin an madadh rua]!
Sin mé ag cur racht díom inné faoi fhocail agus nathanna cainte, ag éagaoin na mbearnaí idir litriú agus foghraíocht. Cinnte le Dia, siúd chugam Margaret tráthnóna agus í ag cumadh focal léi. Tá clann Pholannach ina cónaí in aice linn anseo i Leitir Ceanainn agus tá na páistí ar chomhaois (a bheag nó a mhór) le páistí s'againne. Bhí duine de na gasúraí beaga amuigh inniu agus bréagán gunna leis. Tháinig Margaret ina rith isteach a hanáil i mbarr a goib aici.
"Daidí. Tá gunna ag an ghasúr sin. Bhí sé ag GUNNÚ mé."
Ar ndóigh, "Scaoileadh" a bhí i gceist. (Fágfaidh mé an struchtúr lochtach a bhí aici ar an abairt do lá inteacht eile.) Chuir mé suim san fhocal nua a bhí cumtha aici. Ní drochiarracht é. Cé go n-úsáidtear 'scaoileadh' fá choinne 'shooting', is iomaí brí atá ag an fhocal úd. Tá 'gunnú' beacht agus cruinn mar choincheap (dá mba ann dó mar fhocal, ar ndóigh). Caidé mar a chuirfeá "He was gunned down" i nGaeilge, mar shampla. "Scaoileadh é!","Lámhach é!", "Thit sé le hurchar"?
Uilig go breá chun "He was shot" a chur in iúl, ach ag an am céanna, tá na leaganacha traidisiúnta thuas débhríoch ar bhealach. "Scaoileadh é" = "He was shot" nó "It was released"; "Lámhach é" = "He was shot" nó "It was handled".
Níl fhios agam cén dóigh le briathar nua a fháil isteach sa teanga? An gá domh é a chur os comhair coiste éigin? An rachaidh sé os comhair saineolaithe teanga chun imprimatur oifigiúil stáit a fháil? Nó an dtig linn féin ár gcuid focail féin a chumadh? Dá mbainfinn úsáid as an bhriathar "gunnaigh" gach lá go ceann bliana ar an bhlag seo, abair, dá mbeadh sé mínithe agam don lucht léite agus dá n-uchtódh cúpla duine eile é, an nglacfaí leis mar bhriathar?
Bígí ag faire amach, am inteacht sa todhchaí nuair a bheas foclóir nua a chur le chéile, seans go bhfeicfimid:
Gunnaigh v.t. To shoot (with a gun), to gun down.
"Gunnaíodh aréir é!".... cloisim daoine cheana féin ag rá gur béarlachas atá ann. Ach creidim go raibh go leor daoine ann a shíl gur béarlachas a bhí san fhocal "gunnadóir" nuair a cumadh ar dtús é. B'fhéidir nár lig daoine fad ó shin do shéimeantaicí fáil sa bhealach ar an chumarsáid, mar a dhéanaimidne!
Wednesday, May 12, 2010
Tonn Thaoscach
Chuir Áine mé ag smaoineamh ar fhocail agus ar an dóigh a athraíonn siad sa chaint agus sa chanúint. Bhí frása beag againn, cloiste agam le blianta agus gan mórán aird agam air.
"Tá tú ag cur tonn iascach orm."
Déarfá é dá mbeifeá lán i ndiaidh do dhinnéara agus duine ann ag iarraidh tuilleadh bia a bhrú ort. Ghlac sé tamall fada orm a thuigbheáil gur "tonn thaoscach" a bhí i gceist. Shíl mise riamh go raibh baint aige le hiascaireacht.
Sin mar atá, bhí mé blianta ag "gealamaisíocht" sular thuig mé gur chóir domh a bheith ag "cearmansaíocht", ag "snagarnaigh" nuair a ba chóir domh a bheith ag "snagaireacht". Bhíodh "druifleogaí" againn ón teineadh (tine) i dtólamh, go dtí go bhfuair mé amach nach raibh iontu ach "drithlí", go fóill níl mé cinnte cad a bhí a ithe acu siúd a raibh dúil acu sa "Cáil Leidí" (seans gur Cáil Cladaigh a bhí i gceist againn). Carageen a thug muid air i mBéarla.
Níl iontas deacrachtaí cumarsáide eadrainn agus tuigim go maith anois cén fáth nach raibh mé maith ag an litriú nuair a bhí mé ar scoil. Cuireann sé tonn thaoscach orm ag smaoineamh air!
Tuesday, August 18, 2009
Na Focail Deireanacha
Leathuair a chloig ó shin a tháinig deireadh leis an aistear. Bhí mé ag obair le cúpla mí anuas ar úrscéal do pháistí agus scríobh mé na focail deireanacha cúpla bomaite ó shin.
Is aisteach an mothúchán é. Faoiseamh, go bhfuil sé críochnaithe, ach brón beag fosta, go bhfuil orm carachtair agus scéalta a fhágáil ar leataobh. Bhí amanna ann le 4 mhí anuas go raibh mé ag tarraingt na gruaige amach as mo chloigeann, bhí amanna eile ann go raibh mé ag gáire os ard faoi a raibh ar siúl ag na páistí dalba sa scéal.
Dar ndóigh tá go leor oibre le déanamh go fóill. Eagarthóireacht, léaráidí, clúdach etc a ghlacfaidh tamall maith eile, agus is iontach an chloch mhíle seo a bheith bainte amach agus an scéal ar phár. Codlóidh mé anocht. Ach b'fhéidir, b'fhéidir go mbeidh dram beag bídeach agam sula dtarraingím na blaincéidí tharam. Ní domh féin, an dtuigeann sibh, ach chun slán agus sláinte mhaith a ghuí ar na carachtair a bhí ag roinnt m'aigne liom le breis is ráithe!
Is aisteach an mothúchán é. Faoiseamh, go bhfuil sé críochnaithe, ach brón beag fosta, go bhfuil orm carachtair agus scéalta a fhágáil ar leataobh. Bhí amanna ann le 4 mhí anuas go raibh mé ag tarraingt na gruaige amach as mo chloigeann, bhí amanna eile ann go raibh mé ag gáire os ard faoi a raibh ar siúl ag na páistí dalba sa scéal.
Dar ndóigh tá go leor oibre le déanamh go fóill. Eagarthóireacht, léaráidí, clúdach etc a ghlacfaidh tamall maith eile, agus is iontach an chloch mhíle seo a bheith bainte amach agus an scéal ar phár. Codlóidh mé anocht. Ach b'fhéidir, b'fhéidir go mbeidh dram beag bídeach agam sula dtarraingím na blaincéidí tharam. Ní domh féin, an dtuigeann sibh, ach chun slán agus sláinte mhaith a ghuí ar na carachtair a bhí ag roinnt m'aigne liom le breis is ráithe!
Subscribe to:
Posts (Atom)